«مهدی شامحمدی» کارگردان سینما در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس با اشاره به ظرفیت‌های سینمایی کمتر پرداخته‌شده جنگ هشت‌ساله، اظهار داشت: هنوز بخش عمده‌ای از اتفاقات جنگتحمیلی اول به‌خصوص شخصیت‌ها و قهرمانانش، به تصویر کشیده نشده‌اند و داستان عملیات‌های مختلف نیز هنوز جای کار بسیاری دارد. موضوعی که همیشه برای من عجیب بوده این است که ما در طولانی‌مدت، به‌خصوص در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ و حتی نیمه دهه ۹۰، فیلم‌هایی که درباره جنگ هشت‌ساله ساخته شد، عمدتاً حاصل تخیل نویسنده و کارگردان آثار بود. به جز یکی دو مورد خاص، مثل «بلمی به سوی ساحل» مرحوم ملاقلی‌پور و یکی دو اثر دیگر که از واقعیت الهام گرفته بودند، بخش عمده این آثار تخیلی بود.

وی افزود: برای من این سؤال وجود داشت که وقتی اسناد جنگ وجود دارد و قهرمان‌های زیادی در این جنگ حضور داشته‌اند، چرا باید سراغ تخیل برویم! مگر ما درباره جنگ جهانی دوم فیلم می‌سازیم که به شخصیت‌ها و وقایع واقعی آن دسترسی نداریم! حتی وقتی آقای حاتمی‌کیا «وصل نیکان» را می‌سازد و درباره خنثی کردن موشک‌ها کار می‌کند، درست است که پژوهش انجام داده، اما بخش عمده اثر همچنان مبتنی بر تخیل و در ادامه، تمثیل است. برای من عجیب است که چرا این عزیزان کمتر سراغ شخصیت‌های واقعی رفته‌اند.

کارگردان فیلم سینمایی «مجنون» در مورد علت تأخیر دو دهه‌ای در ساخت آثار سینمایی درباره فرماندهان شهید جنگ هشت‌ساله، تصریح نمود: به نظرم مسئله این بود که یک هاله‌ای از فضای ساخت و پرداخت درباره شخصیت‌هایی مانند شهید مهدی زین‌الدین و امثال او وجود داشت و نمی‌دانم چرا کسی به سمت آنها نمی‌رفت؛ انگار ترسی وجود داشت که باعث می‌شد درباره این شخصیت‌ها کار نشود.

او ادامه داد: در مورد عملیات‌ها نیز همین مسئله وجود داشت. مثلاً چرا درباره عملیات خیبر کار جدی ساخته نمی‌شد! چرا درباره آزادسازی خرمشهر یا عملیات بیت‌المقدس و والفجر ۸ فیلم ساخته نشد! این سؤال مطرح است که مگر عملیات خیبر آن زمان وجود نداشت یا اهمیت نداشت! به نظرم مسئله در درجه اول سیاست‌گذاری اشتباه بود.

شامحمدی با نقل گلایه فرزند یکی از شهدای شاخص جنگ هشت‌ساله، بیان کرد: در مورد شخصیت‌ها نیز ماجرا به همین شکل است. برای مثال، پسر یکی از شهدای بسیار معروف و به نوعی سلبریتی‌ترین فرماندهان شهید، بعد از دیدن فیلم «مجنون» که من ارتباط خوبی با آن برقرار کردم، لطف داشت و به من گفت اگر روزی قرار باشد فیلمی درباره پدر من ساخته شود، ترجیح می‌دهم شما این کار را انجام دهید. گذشته از این ماجرا، او مسئله‌ای را مطرح می‌کرد که برای من قابل تأمل بود. می‌گفت در دهه ۷۰ و ۸۰ همه حرف من این بود که چرا درباره فرماندهان شهید در این سطح فیلم ساخته نمی‌شود و برای این موضوع خیلی تلاش کردم، اما امروز دیگر دلم نمی‌خواهد این اتفاق بیفتد.

این فرزند شهید با انتقاد از نهادهای سینمایی اظهار داشت: دلیل این مخالفت هم این بود که به نظر او، نیت برخی ارگان‌ها در آن زمان و حتی امروز این بوده که اگر بخواهند درباره این شخصیت‌ها کار کنند، صرفاً می‌خواهند سنگ خودشان را به سینه بزنند و از این اسم برای خودشان کلاهی ببافند. ناراحتی و دلخوری او هم بیشتر از همین مسئله بود. در مجموع، برای خود من همچنان این سؤال جدی است که چرا به این بخش از تاریخ پرداخته نشده است. این یک غفلت بزرگ بوده، در حالی که رهبر شهید نیز در دیدارهای مختلف بر اهمیت پرداختن به این موضوع تأکید کرده است.

کارگردان فیلم سینمایی «جانشین» با بیان این مطلب که ما در زمینه کتاب البته آثار بسیار خوبی داریم. به‌خصوص در دهه ۸۰ و ۹۰ پژوهش‌های جدی و ارزشمندی انجام شد؛ تصریح نمود: مثلاً آقای جعفری شیرعلی‌نیا چند جلد کتاب درجه یک درباره مسائل فنی جنگ و جزئیات عملیات‌ها منتشر کرد و دقیقاً بررسی کرد که در عملیات‌های مختلف چه اتفاقی افتاده است. انتشارات روایت فتح نیز شخصیت‌ها را به شکل بسیار خوبی مورد توجه قرار داد. مجموعه‌های مختلفی هم درباره عملیات‌ها ساخته شد و در حوزه مستند، اتفاقات خوبی افتاد؛ حداقل در تلویزیون کارهای قابل توجهی تولید شد. اما در سینمای داستانی، مسئله متفاوت بود. بخش بزرگی از فیلم‌هایی که ساخته می‌شدند، از یک واقعیت سرچشمه می‌گرفتند، اما باز هم بخش عمده ماجرا حاصل تخیل بود.

وی متذکر شد: مسئله اینجاست که وقتی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم هنوز مثلاً درباره شهید ابراهیم همت کاری ساخته نشده است. سؤال من این است که اگر این نسل از بین برود، برای نسل بعد چه انگیزه‌ای برای پرداختن به این شخصیت‌ها باقی می‌ماند! اگر این آثار امروز ساخته شوند، می‌توانند به مرجع تبدیل شوند و برای سال‌ها باقی بمانند؛ مرجعی برای اینکه یک کار قدرتمند درباره این قهرمان‌ها و عملیات‌ها وجود داشته باشد. اما اگر این اتفاق امروز نیفتد، بعید می‌دانم در نسل بعد بتوانیم به همین شکل به سراغ آنها برویم.

شامحمدی با اشاره به فضای فعلی مدیریت فرهنگی کشور برای حمایت از ساخت آثار سینمایی با موضوع جنگ تحمیلی «دوازده روزه» و «رمضان» بیان کرد: امروز شرایط کاملاً متفاوت شده است. بودجه‌هایی که آن زمان وجود داشت، دیگر وجود ندارد و متأسفانه دو جنگ دیگر نیز بعد از آن اتفاق افتاده که مجموعه‌ای از کارهای مربوط به آنها روی زمین مانده است.

این کارگردان با اشاره به اقتضائات تولیدات سینمایی با موضوع جنگ تحمیلی دوم و سوم و تفاوت آن با سینمای دفاع مقدس اول اظهار داشت: در مورد شهدای جنگ‌های اخیر مسئله متفاوت است. برای مثال، کاری که می‌توان درباره شهید تنگسیری ساخت با کاری که درباره شهید لاریجانی می‌توان ساخت، دو مسئله کاملاً متفاوت است. فیلمی که درباره شهید لاریجانی ساخته شود، احتمالاً از یک سیر تحول و مسیر مشخصی می‌آید که بخش عمده آن می‌تواند بر قصه‌های سیاسی استوار باشد و اساساً جنگ به معنای سینمای دفاع مقدسی هشت ساله در آن وجود نداشته باشد.

وی افزود: بنابراین جنس این آثار با فیلم‌هایی که درباره فرماندهان جنگ هشت ساله ساخته می‌شوند، متفاوت است و اگر بخواهیم به آنها بپردازیم، ممکن است پرداختن به فرماندهان جنگ هشت ساله عقب بیافتد. از طرف دیگر فیلم‌هایی که درباره جنگ‌های اخیر ساخته می‌شوند، جنس متفاوتی دارند. امسال قرار است در جشنواره دو، سه نمونه از این آثار را ببینیم. این آثار اساساً جنس دیگری دارند و شاید حتی نتوان اسم آنها را سینمای جنگ گذاشت. شاید بتوان گفت یک سینمای اجتماعی هستند که مقاومت، در بستر یک فضای اجتماعی، پایه و اساس آن را شکل می‌دهد.

این مستندساز با انتقاد از بی توجهی نهادهای فرهنگی نسبت به ساخت فیلم و سریال با موضوع محور مقاومت بیان کرد: درباره مدافعان حرم و اتفاقاتی که در سوریه افتاد هم همین مسئله وجود دارد. شما چند کار درباره این موضوع دیده‌اید! یک عالمه کار روی زمین مانده است. بخش مهمی از تاریخ ما در گرو روایت همین درام‌ها است؛ آثاری که بعدها مرجع می‌شوند.

او ادامه داد: نکته مهم این است که درباره بخش عمده‌ای از اتفاقاتی که در حوزه مقاومت در منطقه رخ داده، هنوز یک کار جدی ساخته نشده است. نه درباره سوریه، نه درباره عراق و حتی درباره لبنان و یمن که بماند. درباره جاهایی که ما رسماً می‌دانیم در آنها حضور داشته‌ایم، می‌دانیم چه اتفاقاتی افتاده، چه مقاومت‌هایی شکل گرفته و چه قصه‌هایی رقم خورده است، هنوز بسیاری از این داستان‌ها روایت نشده‌اند؛ چه برسد به اتفاقاتی که در مناطق دورتر رخ داده است.

«مهدی شامحمدی» در پایان این گفت و گو خاطرنشان ساخت: بنابراین هم پرداختن به این موضوعات ضرورت دارد و هم بخش عمده‌ای از این کارها روی زمین مانده است. بخش مهمی از تاریخ ما در جنگ هشت ساله و بعد از آن، در اتفاقاتی که در حوزه مقاومت در منطقه رخ داده، هنوز روایت نشده است. ما هنوز حتی یک اثر جدی درباره بسیاری از اتفاقات سوریه و عراق نداریم، چه برسد به لبنان و یمن. اینها بخشی از تاریخ معاصر ما هستند و قصه‌های بسیار زیادی در آنها وجود دارد که هنوز به سینما راه پیدا نکرده‌اند.